Trzy Wielkie Opowieści Naszych Czasów i Cztery Wymiary Wielkiego Zwrotu

Na podstawie materiałów ze strony: Work That Reconnects Network

Praktyka Ponownego Połączenia, zachęca nas do świeżego spojrzenia na to, co dzieje się wokół nas. Pomagają nam w tym „Trzy historie naszych czasów”. Każda z tych historii przedstawia inne spojrzenie, dzięki któremu możemy lepiej zrozumieć nasz świat.

Oto one:

• Biznes jak zwykle
• Wielka Dezintegracja / Wielkie Rozplątywanie się Sieci Życia
• Wielki Zwrot – ku społeczeństwu podtrzymującemu różnorodność życia

Wszystkie trzy upraszczają niezwykle złożoną globalną rzeczywistość. Niemniej jednak pozwalają zrozumieć to, czego doświadczamy w naszym świecie, i wskazują, jak możemy żyć i angażować się w działania na rzecz zmian.

Kiedy trzy historie zostały po raz pierwszy przedstawione, odzwierciedlały elementy mentalności kolonialnej i supremacji białej. Obecnie włącza się także perspektywę tego, w jaki sposób kolonizacja i supremacja osób białych ukształtowały historie naszych czasów. Nadal jednak pozostają one w trakcie opracowywania.

Biznes jak zwykle

„Biznes jak zwykle” opowiada historię społeczeństwa przemysłowego, wzrostu gospodarczego i europejskich imperiów kolonialnych, z których się wywodzi. Głównym wątkiem tej opowieści jest „osiąganie sukcesu” oraz rywalizacja o zysk i władzę poprzez wzrost gospodarczy.

Historia ta sugeruje, że recesje, ekstremalne warunki pogodowe i niepokoje społeczne są jedynie tymczasowymi trudnościami, z których społeczeństwo z pewnością się podniesie. Nie wymaga zmiany stylu życia mieszkańców uprzemysłowionego świata.

Opowieść „Biznes jak zwykle” służy utrzymaniu władzy i przywilejów bogatych, a jej przekaz jest wzmacniany przez media kontrolowane przez korporacje. Wiele osób uwikłanych w społeczeństwo przemysłowego wzrostu uważa tę historię za jedyną rzeczywistość, co zniechęca do poszukiwania alternatyw. Niektóre mechanizmy tej narracji działają wręcz przeciwko połączeniu z Siecią Życia, np. reklamy wzmagające poczucie niedoskonałości i niedostatku, czy patologizowanie wyrażania smutku, żałoby i rozpaczy związanych ze stanem świata.

Wielka Dezintegracja / Wielkie Rozplątywanie się sieci życia

Wielka Dezintegracja to historia opowiadana przez naukowców, niezależne media i aktywistki/aktywistów, którzy nie ulegają urokowi status quo. Wśród odważnych narratorów znajdują się przedstawiciele rdzennych społeczności, potomkowie osób zniewolonych oraz młode pokolenia.

Systemy życia na Ziemi ulegają regionalnemu rozpadowi od wieków. W okresie ekspansji kolonialnej wydobywanie zasobów zawsze szło w parze z wyzyskiem ludzi i ich pracy. Rafinerie, kopalnie i składowiska odpadów toksycznych znajdują się w pobliżu ich społeczności. Kradzież ziemi i niszczenie życia rdzennych mieszkańców Ameryk, Afryki, Australii i Azji trwa do dziś.

Od początku rewolucji przemysłowej w Anglii trzy wieki temu rozwój gospodarczy był napędzany niewolnictwem i handlem ludźmi z Afryki. Niewolnictwo i jego współczesne formy nadal istnieją na całym świecie.

Obecnie klimat globalny ulega rozpadowi, a szóste wielkie wymieranie sprawia, że każdego roku kilka tysięcy gatunków bezpowrotnie znika z ekosystemów. Globalne wymieranie owadów przyspiesza. Huragany, trzęsienia ziemi, powodzie i pożary pozostawiają miliony ludzi bez schronienia, pożywienia i wody pitnej.

Operacje wojskowe, konflikty, głód i susza zmuszają ogromną liczbę uchodźców do ucieczki. Wielu z nich jest odsyłanych, więzionych lub skazanych na wieloletni pobyt w obozach dla uchodźców. Międzynarodowe korporacje i najbogatszy procent świata stają się coraz bogatsi, podczas gdy ruchy demokratyczne są tłumione.

Wielkie Rozplątywanie się sieci życia to proces, w którym Ziemia traci spójność swoich relacji biologicznych, klimatycznych, hydrologicznych i społecznych. W systemach złożonych trwałość nie wynika z siły pojedynczych elementów, lecz z gęstości, różnorodności i jakości powiązań między nimi. Ekosystemy, podobnie jak sieci społeczne czy gospodarcze, wykazują odporność wtedy, gdy istnieje wiele alternatywnych ścieżek przepływu energii, materii i informacji. Gdy jedno połączenie zanika, inne może przejąć jego funkcję.

Rozplątywanie się sieci życia przyspiesza, gdy tempo zaniku relacji przewyższa zdolność systemu do ich odbudowy. Monokultury zastępują złożone ekosystemy, rzeki tracą naturalne cykle zalewowe, gleby pozbawione są życia mikrobiologicznego, a relacje międzygatunkowe ulegają uproszczeniu. System istnieje strukturalnie, lecz traci funkcjonalną integralność.

Teoria sieci pokazuje, że układy silnie połączone lokalnie, lecz słabo powiązane globalnie, są szczególnie podatne na kaskadowe załamania. Utrata jednego węzła – zapylacza, drapieżnika, lasu źródłowego czy mokradła – może uruchomić szereg nieodwracalnych zmian daleko poza miejscem pierwotnego zakłócenia. W tym kontekście kryzys staje się nową normą dynamiczną.

Wielkie Rozplątywanie się ma też wymiar kulturowy i poznawczy. Nowoczesna cywilizacja nauczyła się postrzegać świat jako zbiór oddzielnych zasobów, a nie jako relacyjną całość. Decyzje podejmowane lokalnie i krótkoterminowo osłabiają globalną zdolność systemu do samoregulacji, powodując utratę pamięci, zdolności uczenia się i regeneracji – kluczowych dla trwałości systemu.

Wielki Zwrot - ku społeczeństwu podtrzymującemu złożoność życia

zdj. Caroline Reyneveld

Wielki Zwrot to historia przejścia od społeczeństwa opartego na wzroście przemysłowym do społeczeństwa ukierunkowanego na podtrzymywanie złożonych systemów życia na Ziemi. Jest to opowieść o odwadze: wiele zostało utracone, ale wiele też ocalone, a kreatywność kwitnie.

W Wielkim Zwrocie mądrość tradycji rdzennych mieszkańców i praktyk duchowych pomaga nam zrozumieć wzajemne powiązania między wszystkimi formami życia. Postawy zmieniają się z eksploatacji na szacunek, z wydobywania na regenerację, z konkurencji na współpracę.

Nasza solidarność pogłębia się w obliczu kryzysów Wielkiej Dezintegracji. Ruchy na rzecz sprawiedliwości społecznej dostarczają przywództwa, gdy naprawiamy i odnawiamy systemy życia. Wielki Zwrot uczy nas łączenia sił w działaniu na rzecz życia na Ziemi.

Siła Wielkiego Zwrotu opiera się na czterech wymiarach:

• Działaniach powstrzymujące zniszczenie
• Przekształcaniu fundamentów naszego wspólnego życia
• Zmianach postrzegania i wartości
• Pielęgnowaniu życia

Owoce tych wysiłków wzajemnie się wzmacniają. Wiele osób angażuje się w projekty obejmujące wszystkie trzy wymiary – krótkoterminowe lub długoterminowe.

Działania powstrzymujące niszczenie życia

Zdj. Calumn Shaw

Celem tych działań jest ograniczenie szkód spowodowanych przez społeczeństwo przemysłowe. Chronimy naturalne systemy podtrzymujące życie, ratując bioróżnorodność, czyste powietrze i wodę, lasy oraz glebę.

Działania powstrzymujące obejmują także troskę o społeczności dotknięte wyzyskiem, wojną, głodem i niesprawiedliwością. Chronimy wspólne istnienie i integralność życia na Ziemi.

Do działań politycznych i prawnych dołączają działania bezpośrednie: blokady, bojkoty, nieposłuszeństwo obywatelskie. Przykłady:

• dokumentowanie skutków ekologicznych i zdrowotnych społeczeństwa przemysłowego,
• ujawnianie nielegalnych i nieetycznych praktyk korporacyjnych,
• działania w miejscach szkodliwych dla środowiska i społeczności.

Działania te pozwalają zyskać czas i wspierają przetrwanie niektórych społeczności, kultur i ekosystemów. Jednak same nie wystarczą, by dokonać Wielkiego Zwrotu.

Przekształcanie fundamentów naszego wspólnego życia (struktury Gai)

Zdj. Paul Hanaoka

Ten wymiar polega na tworzeniu i wdrażaniu systemów podtrzymujących życie. Najpierw jednak trzeba zrozumieć złożoną dynamikę społeczeństwa przemysłowego wzrostu: jakie ukryte założenia tworzą bogactwo dla nielicznych, jednocześnie stopniowo zubażając resztę ludzkości?

Demistyfikacja globalnej gospodarki pozwala ujawnić jej kruchość i uzależnienie od posłuszeństwa. Alternatywne struktury czerpią z mądrości tradycji rdzennych oraz innowacji technologicznych. Nowe rozwiązania społeczne i gospodarcze wyrastają niczym zielone pędy z gruzów.

Przykłady inicjatyw:

• permakultura i ekologiczne rolnictwo,
• społeczności oparte na wzajemnych powiązaniach między kulturami,
• gospodarstwa wielopokoleniowe, ekowioski, wspólne mieszkania.

Te działania nie przyniosą globalnej transformacji bez zmiany świadomości, co prowadzi do trzeciego wymiaru Wielkiego Zwrotu.

Zmiana postrzegania i wartości

Nowe struktury nie mogą się zakorzenić bez głębokiego uświadomienia i ucieleśnienia wartości je podtrzymujących. Wymaga to zmiany postrzegania rzeczywistości i relacji między ludźmi oraz światem ponadludzkim.

Wgląd i doświadczenia pojawiają się, gdy uznajemy i szanujemy nasze emocje wobec stanu świata, odrzucamy przekonanie o odrębności jaźni od innych istot i wszechświata oraz otwieramy się na głębszą energię podtrzymującą życie organiczne od niemal 4 miliardów lat. Tradycje mądrości pomagają nam dostrzec świat jako świętą całość.

W centrum świadomości znajduje się źródło troski i współczucia, które możemy rozwijać jako naszą połączoną jaźń i poczucie przynależności do świata.

Podejścia wspierające zmianę:

• ekofeminizm i ekopsychologia,
• terapie somatyczne,
• teoria wyzwolenia i pedagogika uciśnionych,
• ogólna teoria systemów żywych.

Dają one siłę i odwagę, by przeciwstawić się paraliżowi i odrętwieniu oraz przyjąć jedność ludzkości i świętość wszelkiego życia.

Pielęgnowanie życia

Joanna Macy opracowała teoretyczne ramy Trzech Wymiarów Wielkiego Zwrotu. W ostatnich latach dodano czwarty wymiar: Pielęgnowanie życia. Jedna z facylitatorek Praktyki, Jolie Elan, wskazywała, że rodzice wychowujący dzieci ucieleśniają ten wymiar.

Jolie miała wspaniałą przyjaciółkę, która była mamą pozostającą w domu. Martwiła się, że ponieważ nie jest „aktywistką”, nie robi wystarczająco dużo. Pewnego dnia, kiedy Jolie spacerowała z córką swojej przyjaciółki, dziewczynka wskazała na kamień i wykrzyknęła: „Spójrz! Kamień, który daje!”. Jolie zapytała: „Co ten kamień daje?”. Dziewczynka odpowiedziała: „Nie, to nie on mi coś daje, to ja mu coś daję! To kamień, który można kochać, więc daję mu miłość!”.

Jolie zdała sobie sprawę, że jej przyjaciółka robi jedną z najważniejszych rzeczy, jakie człowiek może robić: pielęgnuje życie. Poprzez sposób, w jaki wychowywała swoje dziecko – świadomie, troskliwie i kochając świat – pielęgnowała życie przyszłych pokoleń i otwierała drzwi do zmian.

Przykłady pielęgnowania życia:

• wychowywanie dzieci w duchu afirmującym życie,
• uprawa żywności i przechowywanie nasion,
• opieka nad osobami starszymi i potrzebującymi,
• przywracanie ekosystemów.

Ten wymiar spaja wszystkie pozostałe i jest fundamentalnym „klejem” Wielkiego Zwrotu. Angażując się w podtrzymywanie życia, transformację struktur i zmianę świadomości, uczestniczymy w odwiecznej praktyce pielęgnowania życia.